روش‌های نوین کشاورزی | روش هیدروپونیک

hydroponics

روش هیدروپونیک اصطلاحی در علم باغداری است که به روشی در صنعت کشاورزی مدرن امروز جهان اشاره می‌کند که گیاه به جای آنکه مثل روش سنتی در خاک رشد و نمو پیدا کند، در مایعی از محلول‌های غذایی قرار می‌گیرد.

در روش‌های گلخانه‌ای کشت به این روش محبوبیت زیادی پیدا کرده است و در ۳۱ استان کشور نیز هزاران نفر در این حوزه مشغول به کار هستند. تولید گلخانه‌ای نه به فصل ارتباط دارد و نه به تغییرات آب و هوایی. هد‌ر رفت محصول کم می‌شود و می‌توان با استقرار فناوری، اثربخشی تولید را ارتقاء داد. روش هیدروپونیک مثل هر روش دیگر کشت گلخانه‌ای، دارای معایب و فوایدی است که باید آن‌ها را در نظر داشت. اینکه آیا هر گیاه یا محصولی را در هر اقلیمی می‌توان به روش هیدروپونیک تولید کرد، موضوعی است که نیاز به کار مطالعاتی و امکان‌سنجی دارد. مثلاً تولید هیدروپونیک توت فرنگی، گوجه فرنگی، خیار و فلفل و گیاهان برگی مثل کاهو بازدهی خوبی دارد.

در روش هیدروپونیک آلودگی خاک مشغله ذهنی گلخانه‌دار نیست و نیازی به ضدعفونی نخواهد بود، چون آب به صورت چرخشی در حرکت است، در مصرف آب صرفه جویی شده و هزینه تمام شده تولید‌ کاهش پیدا می‌کند. این یک فرصت خوب برای استان‌هایی با بحران کم‌آبی است. ریشه گیاه در معرض هوا قرار داشته و قطعاً منفعت تولید را به همراه خواهد داشت. آنچه در تولید به روش هیدروپونیک اهمیت دارد، لوله‌کشی به منظور آبرسانی است که همین صرفه‌جویی در منابع آب، هزینه تمام شده سرمایه‌گذاری و بازدهی تولید را ارتقاء می‌دهد.

تکنیک‌های روش هیدروپونیک

این روش شامل تکنیک‌های شش گانه است که عبارتند از:

نوار غذایی (NFT)شناوریهواکشت
سیستم مویینگیسیستم قطره‌ایغوطه‌روی (DWC)

در همۀ این تکنیک‌های شش گانه بستر کشت گیاه حالت خنثی دارد و هیچ ماده مغذی در آن نیست. لذا تغذیه گیاه توسط محلولی که از پیش تهیه شده است انجام می‌شود و البته برخی از این روش‌ها نیز به نسبت هدف تولید و بزرگی گلخانه و انتظار کشت و برداشت، با هم ترکیب می‌شود و سیستم‌های ترکیبی را در روش هیدروپونیک خلق می‌کند. روش محبوب «آکوا پونیک» تکنیکی است که برای پرورش ماهی و گیاه به صورت توأمان انجام می‌شود. در سیستم «ورمی پونیک» به جای ماهی از کرم استفاده می‌شود.

این سیستم برای کشت شنی، ماسه‌ای و آبی قابل استفاده است و در همۀ آن‌ها رشد گیاه در بستر فاقد خاک انجام می‌شود. به این صورت که گیاهان، داخل ردیف‌های طولانی از گلدان‌ها در گلخانه قرار می‌گیرند، انفرادی کشت می‌شوند و با سیال محلول غذایی که توسط پمپ بین آن‌ها در جریان است تغذیه می‌شوند و با خاصیت مویینگی ریشه مواد غذایی انتقال می‌یابد.

خاصیت مویینگی در واقع یک سیستم غیرفعال است که وقتی محلول غذایی در اختیار گیاه قرار می‌گیرد، باعث رشد آن می‌شود. در سیستم‌های فعال مثل سیستم هیدروپونیک، محلول غذایی توسط پمپ به صورت دورانی حرکت کرده و ریشه را تغذیه می‌کند؛ محلول غذایی مصرف نشده توسط نیروی جاذبه به تانکر حامل سیال محلول انتقال می‌یابد. در روش کشت بدون خاک، محلول غذایی سیال است و امکان کنترل آن به راحتی وجود دارد. شما مثل سرم می‌توانید هر ماده غذایی که نیاز است، ‌برای ارتقاء رشد محصول به این محلول اضافه کنید. در حالی که در کشت در بستر خاک چنین چیزی امکان ندارد.

در روش فعال شناوری، محلول توسط پمپ به ریشه گیان منتقل می‌شود و گیاهان در ردیف‌های گسترده در کنار هم که شیب کمی دارند قرار می‌گیرند. ردیف ها، همه مایل هستند تا در اثر جاذبه زمین، محلول پس از حرکت در طول، به تانکر باز گردد. این چرخه تا زمان رشد گیاه، ادامه می‌یابد. مهارت کاربر و دما و رطوبت و بزرگی گلخانه و میزان سرمایه کشاورز و تولید کننده، نقش بسزایی در ارتقا کیفیت و اثربخشی تولید محصول به روش هیدروپونیک دارد.

در روش نواری محلول غذایی در مسیر کم عمق و محدود حرکت می‌کند و ریشه را تغذیه می‌کند. مقصود از نوار، لایه نازک محلول غذایی است. در واقع این روش، شبیه روش غوطه‌وری است و محلول، به صورت مداوم و مستمر در اختیار گیاه قرار می‌گیرد. تفاوت در نوع قرارگیری محلول غذایی است و بس. در روش نواری باید مسیر حرکت سیال غذایی، شیب ملایم داشته باشد تا محلول از تانکرهای اصلی با پمپ، به بالاترین قسمت، پمپاژ شود و با شتاب جاذبه زمین، به حرکت خود ادامه خواهند داد. روش نواری برای تولید میوه توصیه نمی‌شود به دلیل این که ریشه گیاه، حالت آزاد دارد و برای محصولاتی که اندام هوایی سنگین دارند، کاربرد ندارد.

فواید و معایب روش هیدروپونیک

در روش هیدروپونیک گیاهانی را می‌توان پرورش داد که در حالت عادی رشد نکرده یا هزینه رشد آن‌ها مقرون به صرفه نیست. این روش مخصوصاً برای نواحی خشک یک نعمت محسوب می‌شود. نیازی به ضدعفونی کردن بستر ندارید و آلودگی ریشه هم کاهش می‌یابد. همچنین به نسبت روش غرق‌آبی، محصول بیشتر و با کیفیت بهتری در اختیار گلخانه‌دار و کشاورز قرار می‌گیرد. با توجه به افزایش جمعیت و عدم امکان افزایش سطح زیر کشت و نیز شرایط بحرانی منابع آب، دستیابی به محصول بیشتر و با کیفیت بالا تنها از طریق افزایش عملکرد در واحد سطح و استفاده از سیستم‌های کشت فشرده (مثل گلخانه‌ها و کشت هیدروپونیک) مقدور است. در این بین با بهره­گیری از پنل‌های خورشیدی و تأمین و ذخیره­سازی انرژی، می‌توان تا حد زیادی از انرژی مورد نیاز این روش را فراهم کرد.

برخی از فواید روش کشت هیدروپونیک از این قرار هستند:

  • عدم نیاز گسترده به خاک
  • کاهش قابل ملاحظه استخدام منابع انسانی و کاهش هزینه های سربار تولید محصولات کشاورزی
  • حذف استفاده از آفت کش ها و سموم که هزینه تمام شده تولید را افزایش می‌دهد و خاک را آلوده می‌کند
  • حذف علف هرز در تولید محصولات کشاورزی
  • کاهش مصرف آب به خصوص در مناطقی که با کم آبی مواجه هستند
  • کشت گیاهان علوفه‌ای به صورت متوالی برای واحدهای کوچک دامداری
  • افزایش ارزش غذایی محصولات هیدروپونیک به روش سنتی
  • تولید میوه و سبزی در مناطق سردسیر و باتلاقی ایران و جهان
  • بازآفرینی مناطق کم تر توسعه یافته و مکان های متروکه به منظور احداث گلخانه (روش هلندی)
  • کاهش ابتلای گیاهان به بیماری های ارگانیک و انگلی

از معایب روش کشت هیدروپونیک می‌توان به سرمایه‌گذاری بالا برای احداث گلخانه اشاره کرد، چراکه همۀ سیستم‌های شما باید اتوماتیک باشد. در این روش نیاز به سرمایه در گردش دارید، نیاز به مشاور دارید، از طرفی آلودگی آب‌های زیرزمینی در کنار دفع ضایعاتی چون پشم سنگ نیز به عیوب این روش اضافه می‌کند.

انواع کشت هیدروپونیک

  • کشت آبی: ریشه گیاه داخل محلول غذایی قرار گرفته و حد فاصل ریشه و ساقه، که «طوقه» نامیده می‌شود، از مایع بیرون است و با پلاستیک بالا نگهداشته می‌شود. برای تولید گیاهان و گل های زینتی کاربرد دارد
  • کشت ماسه‌ای: ریشه گیاه داخل مواد جامدی که دارای قطر کوچک‌تر از سه میلی‌متر هستند قرار می‌گیرد؛ پشم سنگ از آن جمله است.
  • کشت در سنگ‌ریزه: ریشه گیاه داخل مواد جامدی که دارای قطر بزرگ‌تر از سه میلی‌متر هستند قرار می‌گیرد؛ سنگ خارا از آن جمله است.
  • کشت در هوا: ریشه گیاه در اکوسیستمی قرار می‌گیرد که توسط قطرات آبی که حامل مواد غذایی هستند اشباع می‌شود.
  • کشت در ورمی‌کولیت: روش دیگری که ریشه گیاه با مواد کانی مخلوط می‌شود.

دیدگاهی یافت نشد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *